Pemba, Zanzibar | 24 Oktoba 2026
Tume ya Taifa ya UNESCO ya Jamhuri ya Muungano wa Tanzania (NATCOM) imeeleza dhamira ya kuimarisha uhifadhi wa urithi wa Pemba kupitia utafiti na uwekaji kumbukumbu za maarifa ya tiba asili, pamoja na kuandaa mwongozo wa kuongoza Vilabu vya Urithi (Heritage Clubs) mashuleni.
Dhamira hiyo ilielezwa na Katibu Mtendaji wa Tume ya Taifa ya UNESCO ya Jamhuri ya Muungano wa Tanzania (NATCOM), Profesa Hamisi Masanja Malebo, alipokuwa Mgeni Rasmi katika maadhimisho ya Siku ya Urithi Pemba yaliyofanyika tarehe 24 Oktoba 2026. Maadhimisho hayo yaliandaliwa na Jumuiya ya Uhifadhi wa Urithi Pemba (Pemba Heritage Conservation Society – PHCS) chini ya kaulimbiu “Urithi Wetu – Hatma Yetu.”
Akizungumza katika maadhimisho hayo, Profesa Malebo alisema urithi wa Pemba ni sehemu muhimu ya utambulisho wa jamii, unaojumuisha maeneo ya kihistoria, utamaduni, lugha, maarifa ya jadi na mazingira asilia. Alibainisha kuwa kuutunza kunahitaji juhudi zinazoratibiwa na taasisi, jamii na wadau mbalimbali.
NATCOM KUUNGA MKONO UTAFITI WA TIBA ASILI
Profesa Malebo alisisitiza umuhimu wa kutafiti na kuweka kumbukumbu za maarifa ya tiba asili ya Pemba, ambayo yamerithishwa kutoka kizazi kimoja hadi kingine. Alisema kumbukumbu rasmi zitasaidia kuhifadhi maarifa hayo na kupunguza hatari ya kupotea kwake.
“Ni lazima tufanye utafiti wa kina na wa haraka ili kuorodhesha na kuweka kumbukumbu rasmi za tiba asili zote walizotumia mababu zetu hapa Pemba,” alisema Profesa Malebo.
Alieleza kuwa NATCOM itashirikiana na Wizara ya Afya pamoja na Taasisi ya Utafiti wa Afya Zanzibar (ZAHIR), kama ilivyotajwa katika hotuba yake, katika juhudi za kufanya utafiti na kuhifadhi maarifa hayo. Utafiti huo unapaswa kuzingatia taratibu husika, usalama na ubora pale maarifa hayo yanapohusishwa na matumizi ya afya.
Katika risala yake, PHCS iliomba kufanyika kwa tafiti kuhusu mimea ya asili iliyotumiwa na wazee kutibu maradhi mbalimbali, pamoja na maeneo ya kihistoria ya Pemba. Ombi hilo linaonyesha nafasi ya ushirikiano kati ya taasisi za uhifadhi na wadau wa utafiti katika kutambua na kuweka kumbukumbu za maarifa ya jadi.
VILABU VYA URITHI KUIMARISHA ELIMU MASHULENI
Katika eneo la elimu, Profesa Malebo alisema NATCOM itashirikiana na Wizara ya Elimu na Mafunzo ya Amali kuandaa mwongozo rasmi wa kuanzisha na kuendesha Vilabu vya Urithi mashuleni.
Alieleza kuwa shule ni mazingira muhimu ya kuwajengea watoto na vijana uelewa kuhusu historia na utamaduni wa maeneo yao. Kupitia vilabu hivyo, wanafunzi wanatarajiwa kujifunza kuhusu maeneo ya kihistoria, mila, desturi na rasilimali asilia, na kushiriki katika shughuli za kuhamasisha utunzaji wake.
Kwa mujibu wa risala ya PHCS, mpango huo unatarajiwa kuhusisha ziara za kielimu katika maeneo ya kihistoria, mashindano na shughuli nyingine za kuwasaidia wanafunzi kuongeza maarifa kuhusu Pemba. Jumuiya hiyo pia iliomba Profesa Malebo kuwa mlezi wa Vilabu vya Urithi Pemba; ombi hilo liliwasilishwa katika risala wakati wa maadhimisho.
URITHI WA PEMBA NA FURSA ZA MAENDELEO
Profesa Malebo alitaja Ras Mkumbuu, Jambangome, Ngome ya Mkamandume iliyopo Pujini na Msitu wa Ngezi kuwa miongoni mwa maeneo yenye umuhimu wa kihistoria na kimazingira yanayopaswa kutambuliwa na kutunzwa.
Alieleza kuwa urithi wa Pemba unajumuisha pia lugha ya Kiswahili, sanaa za kitamaduni, mila na maarifa ya jadi yanayobeba historia na utambulisho wa jamii. Alisisitiza kuwa utalii wa kiutamaduni na kiikolojia unaweza kutoa fursa za kiuchumi kwa wananchi, iwapo utaendelezwa kwa kuzingatia ulinzi wa maeneo, ushirikishwaji wa jamii na sheria husika.
PHCS ilieleza kuwa mojawapo ya malengo yake ni kuelimisha jamii kuhusu utunzaji wa maeneo ya kihistoria na kuhamasisha wananchi kutambua fursa za utalii katika maeneo yao. Jumuiya hiyo pia iliripoti kuwa mazungumzo ya awali na wadau yameanza kuhusu mradi wa Tanga–Pemba unaohusu urithi wa baharini.
UTUNZAJI WA MAZINGIRA NI SEHEMU YA URITHI
Profesa Malebo alihimiza wananchi kupanda na kutunza miti ya kivuli, matunda na dawa, akieleza kuwa utunzaji wa mazingira ni sehemu ya kulinda urithi wa asili na kusaidia ustawi wa jamii.
Pia alizipongeza Serikali, PHCS na wadau wengine kwa juhudi za upandaji wa mikoko katika maeneo ya Tinga Tinga na Tibirinzi, Chake Chake. Mikoko huchangia kulinda makazi ya viumbe wa baharini na mazingira ya pwani, na ina umuhimu kwa jamii zinazotegemea rasilimali hizo.
Katika risala yake, PHCS ilieleza kuwa tangu kusajiliwa tarehe 8 Machi 2021, imefanya shughuli zikiwemo upandaji wa mikoko, usafi wa maeneo ya kihistoria, vipindi vya elimu kupitia redio na televisheni, na uhamasishaji wa uhifadhi mashuleni na katika jamii. Hata hivyo, jumuiya hiyo ilitaja uhaba wa fedha na vitendea kazi kuwa miongoni mwa changamoto zake.
USHIRIKIANO KWA MANUFAA YA VIZAZI VIJAVYO
Maadhimisho hayo yaliwakutanisha wawakilishi wa taasisi za Serikali, asasi za kiraia, walimu, waandishi wa habari na wanafunzi kutoka skuli sita za Pemba.
Katika hotuba yake, Profesa Malebo alihimiza jamii na vijana kujifunza historia ya maeneo yao na kushiriki katika kulinda maeneo ya kale. Alisisitiza pia umuhimu wa taasisi za Serikali, mamlaka za uhifadhi, sekta binafsi na wadau wengine kushirikiana katika juhudi hizo.
Maadhimisho hayo yameweka msisitizo katika kuunganisha utafiti, elimu, utunzaji wa mazingira na ushiriki wa jamii katika kulinda urithi wa kihistoria, kiutamaduni na asili wa Pemba. Kupitia juhudi zake na ushirikiano na wadau, NATCOM inaendelea kuhamasisha uelewa kuhusu maeneo ya kazi ya UNESCO nchini na mchango wake katika maendeleo endelevu.
Kaulimbiu “Urithi Wetu – Hatma Yetu” inasisitiza kuwa kulinda historia, utamaduni, mazingira na maarifa ya jadi ni wajibu wa pamoja, unaohitaji juhudi endelevu ili urithi wa Pemba uweze kuthaminiwa na kurithishwa kwa vizazi vijavyo.
